Ongemakkelijke gelijkenissen

Een goede preek

Inmiddels spreek ik al zo'n 25 jaar op allerlei plekken in kerkelijk Nederland. In al die jaren dat ik verschillende podia en preekgestoeltes heb beklommen, heb ik iets ontdekt over hoe mensen een preek ervaren. Mensen vinden een preek vaak goed als die overeenkomt met wat ze zelf al wisten. In de kerk willen we graag bevestigd worden in de kennis die we al hebben. Op zichzelf is dat prima. Veel Bijbelse waarheden staan redelijk vast.

Tegelijk is dit gegeven voor mij als spreker en onderwijzer best uitdagend. Er zijn namelijk ook heel veel nieuwe inzichten te ontdekken in de Bijbel.

Schurende verhalen

Neem de gelijkenissen van Jezus. Zo'n 35% van zijn onderwijs bestaat eruit. Dat is een groot deel van wat Jezus vertelde. Die gelijkenissen gaan over het Koninkrijk van God, en wat Jezus ermee beoogt, is dat ze gaan botsen met onze overtuigingen en aannames. Als een gelijkenis nergens gaat schuren, heb je hem waarschijnlijk nog niet goed begrepen.

En toch doen we dat voortdurend: schuren voorkomen. De boodschap van een aantal gelijkenissen hebben we op een elegante manier bij ons vandaan gehouden door ze te koppelen aan anderen. De gelijkenis van de zaaier gaat over mensen die niet openstaan voor het evangelie. De gelijkenis van de verloren zoon hebben we vaak gereduceerd tot een evangelisatiepreek, waarbij de toehoorder zich hoort te identificeren met de jongste zoon. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is in sommige gevallen een uiteenzetting geworden over de eindtijd. Terwijl al deze gelijkenissen over jou en mij gaan. Ze horen een ongemak bij ons op te roepen.

Ongemakkelijk gevoel

Ongemak is een gemoedstoestand die we het liefst uit de weg gaan. Dat is menseigen. Jezus wil ons juist laten stilstaan bij dat ongemak. Het legt namelijk bloot waar kansen liggen om te groeien in een manier van leven die past bij de principes van het Koninkrijk. Lees de gelijkenissen van Jezus goed en je ziet dat er vaak een element in zit dat wat overdreven is. Die overdrijving laat zien waar Jezus ons bij wil laten stilstaan. Jezus vraagt van ons dat we bereid zijn stil te staan en te reflecteren op ons leven.

Groeikans

De gelijkenissen geven zoveel kansen om te groeien. Dat is de reden dat ik er een boek over geschreven heb. Sinds een aantal weken is mijn nieuwe boek 'De geheimen van het Koninkrijk' uit. In de eerste twee hoofdstukken leg ik een basis neer voor hoe je de gelijkenissen van Jezus als apart genre moet lezen. Daarna zet ik vanuit dat kader mijn kijk op acht gelijkenissen uiteen en wijk ik bij een aantal daarvan af van de klassieke uitleg.

Laat je verrassen

In het schrijfproces ben ik zelf verrast door de richting die de gelijkenissen opgaan, soms anders dan ik altijd had geleerd. Veel mensen vinden dat een verfrissende manier om naar deze verhalen te kijken. Het komt ook voor dat mensen het lastig vinden om van de geplaveide paden af te wijken. Beide reacties snap ik.

Herken je dit? Merk je dat je bij het lezen van bekende gelijkenissen eigenlijk al weet wat er komt? Dan nodig ik je uit om 'De geheimen van het Koninkrijk' te lezen. Geen garantie dat je het overal mee eens bent, wel de belofte dat deze acht gelijkenissen je opnieuw gaan verrassen. Precies zoals een gelijkenis bedoeld is.

Martin Dol